Vì sao mệnh đề quan hệ hay bị chọn sai trong Part 5
Trong đề Part 5, mệnh đề quan hệ (relative clause) thường không xuất hiện dưới dạng "chọn who hay which" trần trụi — ETS hay giấu nó sau một chỗ trống tưởng như đơn giản, kiểu điền động từ, điền giới từ, hoặc điền một đại từ quan hệ giữa hai vế câu dài. Người học quen nhìn chỗ trống theo kiểu "từ loại nào đứng đây" nên dễ bỏ qua bước đầu tiên: xác định xem chỗ trống có đang nối một mệnh đề bổ nghĩa cho danh từ đứng trước hay không. Bỏ qua bước đó là nguyên nhân chính khiến nhiều người chọn nhầm giữa đại từ quan hệ và liên từ, hoặc giữa hai đại từ quan hệ với nhau.
Muốn xử lý nhanh, bạn cần nhìn ra ba lớp thông tin trong một câu có mệnh đề quan hệ: danh từ đứng trước (antecedent) là người hay vật, mệnh đề quan hệ đó xác định (restrictive) hay chỉ bổ sung thông tin (non-restrictive), và vai trò ngữ pháp của đại từ quan hệ bên trong mệnh đề — chủ ngữ, tân ngữ, hay sở hữu. Ba lớp này quyết định gần như toàn bộ đáp án đúng.
Ba đại từ quan hệ cốt lõi: who, which, that — và ranh giới thật sự giữa chúng
Who chỉ dùng cho người, đóng vai trò chủ ngữ trong mệnh đề quan hệ. Which chỉ dùng cho vật, sự việc, không bao giờ dùng cho người — đây là lỗi ETS cài rất nhiều trong các câu về sản phẩm, báo cáo, chính sách công ty. That linh hoạt hơn: dùng được cho cả người lẫn vật, nhưng chỉ trong mệnh đề quan hệ xác định (không có dấu phẩy), và không bao giờ đứng sau dấu phẩy hay sau giới từ.
The manager who approved the budget has already left the meeting.
Dịch: Người quản lý đã duyệt ngân sách đã rời cuộc họp rồi.
Ở đây "who" đúng vì antecedent là "the manager" (người), và "who" đóng vai trò chủ ngữ của "approved". Nếu đề thay "who" bằng "which", câu sai ngay vì "which" không dùng cho người.
Câu 1. The training program, ------- was launched last quarter, has already improved employee retention rates.
- (A) who
- (B) which
- (C) whom
- (D) what
Dịch: Chương trình đào tạo, được triển khai vào quý trước, đã cải thiện tỷ lệ giữ chân nhân viên. Đáp án: (B) — antecedent "the training program" là vật, mệnh đề có dấu phẩy nên loại "that"; "who/whom" chỉ dùng cho người; "what" không phải đại từ quan hệ nối mệnh đề kiểu này.
Chú ý (D): "what" là lỗi rất phổ biến người Việt hay chọn theo phản xạ dịch "cái mà" — nhưng "what" trong tiếng Anh chuẩn không dùng để nối một mệnh đề quan hệ bổ nghĩa cho danh từ đứng trước, nó chỉ dùng khi tự nó đóng vai trò danh từ ("what he said" = điều anh ấy nói). Đây là một trong những bẫy đáng nhớ nhất của dạng bài này.